چيست اين سقف بلند ساده‌ِِي بسيار نقش؟

زين معماهيچ دانا در جهان آگاه نيست

ديوان حافظ حاوي اشعار پر رمز ورازي است كه فهم برخي كلمات وابيات آن مي تواند مدتها زمان را مصروف خودنمايد. بيت فوق ازآن دسته است.

چيست اين سقف بلند ساده ِي بسيار نقش، كه عليرغم تلاش محققين و حافظ شناسان نمي توان در باره آن نظر قاطعي دادكه موضوع سووال چيست؟انسان؟دنيا؟آسمان؟ قيامت؟ عقل؟ويا.... چگونه ممكن است چيزي هم ساده باشدو هم بلند وبسيار نقش؟

فيلسوف بزرگ آلماني ايمانوئل كانت جمله اي داردكه گفته مي شود بر لوح قبرش نوشته شده است كه:دوچيز دل آدمي را از حس اعجاب و خشوع فزاينده ونو به نو مالامال مي سازد،گرچه بسيار در آنها تامل شود ،آسمان پرستاره در بيرون وقانون اخلاقي(وجدان) در درون"محمد دارابي" در شرح اين بيت آورده است:"يحتمل كه مراد از سقف بلند ساده ي بسيار نقش، نفس ناطقه ي انساني باشد، چرا كه نفس ناطقه به اين صفات موصوف است،بلند است به واسطه اين كه از عالم امر است نه خلق، روحاني است نه جسماني ،وعالم روحاني فوق عالم جسمانيت و بلند مرتبه و ساده است،چرا كه بسيط و مجردو ساده از ماده است به حسب ذات، وبسيار نقش است، چرا كه انموذج آفاق و انفس است وبه حسب علم و افعال بسيار نقش است، و از اين معما هيچ دانا آگاه نيست.(حافظ نامه، خرمشاهي، ص 26 )

       آيا از اين مثال نمي توان يك نكته ظريف را دريافت كه اين بيت كه نوعي پارادوكس را درخود دارد وسادگي و پيچيدگي را با هم آميخته است خود مي تواند موضوع پرسش حافظ باشدويكي از مصاديق سقف بلند ساده ي بسيار نقش را شعر حافظ دانست؟

اين مجال اندك را با بيان اين واقعيت به پايان ميرسانم كه:

    شعر حافظ ناب ترین کلمات و جملات از زبان عاشقی دل سوخته با تعلقاتعمیق عرفانی است که پی رنگهای آغازین و زبان ویـژه و زیر ساخت نهان فرهیختگی و اندیشه سترگ و پویای وی را کلام وحی تشکیل می دهد .

شاعری که با رمز پردازی و حضور سمبولیسم غنی ، شـورافکنی و شورآفرینی عشق را به زیبایی معرفی کرده و کلمات و جملات خودرا شهره اهل نظر نمــوده و اوراقی از کتاب جاودانان را به خود اختصاص داده است ، و این بدان علت است که ساحت حقیقی اندیشه حافظ راعشق تشكيل مي دهد ، اکسیری که ماندگارترین و رازناکترین یادگار گنبد دوّار است ، و چه زیبا و جذاب حافظ دریای پر تلاطم عشق را جلا و نما بخشیده و گردابهای مهلک وادی عشق را درنوردیده و کرانه های امن آن را صنعت گرانه به مشاّطگی نشستـــه و سرافراز برخاسته و تصویری سهل و ممتنع از عشق ارائه نموده است که رایحه آن شامه خشک عقل را نوازش میــدهد ، تصویری که پیش و پس از وی چه بسیار و به تکرار ترسیم شده ، اما از لسان حافظ که لسان غیب است قصه عشق چه شیرین و نا مکرر آراسته شده است .

حافظ با غزلیــات آرام و غنایی خود که هارمونی اشعارش تا عمـــق روح و جان را به ارتعاش وا می دارد ، تاج گلی زیبا و به یاد ماندنی بر تاک ادبیات ما و جهان هدیه نموده است ، تا جایی که امروزه هیچ پارسی گوی ، ایرانی و غیر ایرانی در اکناف جهان خود را از هم صحبتی و همنشینی با حافظ محروم نمی دارد و هیچ فرهیخته غیرپارسی از تلاش برای درک و فهم و شناخت حافظ باز نمی ایستد .