دوشنبه بیست و ششم تیر 1385
لطیفه نهانی در شعر حافظ
اشارات دقیق و کاربردهای به جا و متناسب مضامین قرآن در شعر حافظ گاهی آشکارا نمایاننده آیه ای از آیات نور و رحمت است ، امّا گاهی در چینش و مهندسی کلمات ، آن گونه بر زبانش جاری و در اوراق ماندگار دیوانش ثبت شده اند که دریافت آن نیازمند تأمل و جستاری دقیق است .
زیر شمشیر غمش رقص کنان باید رفت
کانکه شد کشته ی او نیک سرانجام افتاد
در این بیت دو نکته ظریف نهفته است که هر دو برگرفته از مضامین عالی قرآن کریم است . «نیک سرانجام» یاعاقبت به خیر ، یعنی آنکه در دنیای پس از این ، عاقبتی خوش و نیکو دارد . از جمله گروههایی از مردم که در قرآن به آنان وعده ی عاقبت به خیری داده شده است شهداء هستند .
وَ یَستَبشِرونَ بَالَذینَ لَم یَلحَقوا بِهِم مِن خَلفِِِِِِهِم اَلّا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لاهُم یَحزَنون . یَستَبشِرونَ بِنِعمَه مِن اللهِ وَ فَضل ...
( بشارت و مژده دهند به آن مؤمنان که به آنها نپیوسته اند و بعد در پی آنها برای آخرت خواهند شتافت که از مردن نترسند و از فوت غم دنیا هیچ غم نخورند و آنها را بشارت به نعمت و فضل خدا دهند ... ) آل عمران 170-169
پس بشارت برای آینـده باقی بر گــروهی باد که از مـردن نمی هراسند ، زیرا این گروه اگر کشته شوند وبه دنیای دیگر بروند «نیک سرانجام» خواهند بود .
اشاره دیگر این بیت عبارت «رقص کنان» است که کنایه از شادی کردن و با خوشحالی به استقبال چیزی رفتن است ، و این یعنی همان زیر تیغ شمشیر دوست رفتن است که حافظ اشاره کرده است : باید با حالت شادی به استقبال تیغ شمشیر دوست رفت و گردن نهاد . «زیر شمشیر غمش رقص کنان باید رفت » ، عبارت رقص کنان ترجمان :
فَرحینِ بِما اتآهُم الله مِن فَضلِــه است یعنی : (خوشحال هستند از آنچه خداوند به آنها داده است . ) آل عمران 169
و کلام آخر اینکه آیات مورد اشاره درست پس از این آیه قرار گرفته اند که :
وَ لاتَحسَبَّن الذّینَ قُتِلوا فی سَبیلِ اللهِ اَمواتاً بَل اَحیاءٌ عِندَرَبِّهم یَرزُقون .
(البته نپندارید که شهیدان راه خدا مرده اند بلکه زنده به حیات ابدی شدند و در نزدخدا متنعم خواهند بود .) آل عمران168

